Crna Gora bi do kraja sljedeće godine trebalo da dobije digitalnu arhivu crnogorskog planinarstva, a u narednih pet godina svaka opština označenu edukativnu stazu i makar jednu vještačku stijenu, gdje bi bile organizovane škole penjanja za djecu.
To je, pored ostalog, za portal Maja.team kazala predsjednica Planinarskog saveza Crne Gore (PSCG) Tatjana Ivanović.
PSCG ove godine obilježava 75 godina od osnivanja. Uz najavu da je u planu formiranje digitalne arhive, gdje bi zainteresovani mogli da pronađu informacije i o značajnijim usponima i uspjesima planinara iz Crne Gore, i planove za popularizaciju penjanja među najmlađima, u odnosu na komentare dijela planinarskih klubova da planinarenje nije takmičenje, Ivanović je kazala i da se u PSCG zalažu za izmjene Zakona o sportu, “kako bi se priznala i netakmičarska priroda planinarskog organizovanja”.
Novi klubovi donose novu energiju
PSCG trenutno broji oko 1.300 aktivnih članova, u 38 klubova.
“Svaki novi popis donosi blagi, ali siguran rast”, kazala je Ivanović.
Novoregistrovani klubovi, dodaje ona, privlače novu generaciju, a posebno ističe doprinos PSK “Međed” iz Podgorice, PSK “Brskovo” iz Mojkovca i PSK “Bihor” iz Petnjice, svi osnovani prošle godine.
“Ovi klubovi su okupili brojne mlade ljude, na kojima i počiva budućnost crnogorskog planinarstva. Organizuju atraktivne uspone na crnogorskim i planinama u inostranstvu, a društvene mreže klubova služe kao virtuelni pano za dogovor oko vikend‐akcija”.
Ima i onih koji u planine odlaze mimo organizovanih klupskih akcija, ali procjene PSCG, kazala je Ivanović, pokazuju da se ne radi o velikom broju ljudi.
“Bili bismo srećni da svi registrovani planinari prate zvanične ture u organizaciji svog kluba, ali većini članova, vrijeme i obaveze ne dozvoljavaju mnogo česte aktivnosti u planinama”.
Planinarenje je danas stil života
Do osnivanja Saveza 1950. godine, planinarenje je, kaže ona, bilo stvar entuzijasta i školskih sekcija. U proteklih sedam i po decenija, kazala je Ivanović, crnogorsko planinarstvo naraslo je od entuzijastičkog pokreta do razgranate mreže klubova, škola, liga i ekspedicija koje Crnu Goru, uprkos skromnoj teritoriji, pozicioniraju na alpinističkoj mapi Evrope.
“Do osnivanja Saveza 1950. planinarenje je bilo stvar entuzijasta i školskih sekcija. Učitelj Jovan Laušević sa Durmitora i ‘đaci-planinari’ iz Nikšića putovali su sa skromnom opremom, ali velikom radoznalošću. Dominirale su orijentacijske ture i osnovno penjanje stijena i važnije je bilo ‘vidjeti i zapisati’, nego postaviti sportski rekord“, kazala je Ivanović.
Osnivanjem PSCG 1950. do 1975, dodaje, planinarenje prelazi iz skupine prijatelja u organizovani sport.
“Otvaraju se markirane transverzale, podižu planinarski domovi na Orjenu, Bjelasici i Lovćenu; pojavljuju se prva pravila o vođenju grupa, a uvode se licence za markirante i planinarske vodiče. Klubovi pokreću radne akcije i planina postaje dio kulture slobodnog vremena”.
Drugu četvrtinu od 1975. do 1990, prema riječima Ivanović, obilježava nikšićki PSD “Javorak”, u deceniju i po ispenjani su Monblan (1962), Materhorn (1981) i Akonkagva (1987.).
“Fokus se pomjera sa domaćeg, trenira se u Crnoj Gori, ali sanja o Alpima i Andima. Istovremeno, Savez uvodi školu visokogorstva i otvara vrata sve zahtjevnijim disciplinama. Ratne devedesete i ekonomska kriza usporile su rad društava-klubova, ali nisu ugasile strast. Planine su tada bile utočište, a ne samo sportska arena. Manje se putovalo u inostranstvo, ali pojavljuju se prve sportsko-penjačke stijene (Danilovgrad, Smokovac) i ‘trail’ okupljanja na Orjenu”, kaže Ivanović i dodaje da su tri člana “Javorka”, usponom 2010. godine na Mont Everest, najviši vrh na svijetu, simbolično, otključali Himalaje budućim generacijama.
U Savezu je 2018. osnovana Komisija za planinsko trčanje, a sportsko penjanje prelazi iz stijena u zatvorene prostore.
“Posljednjih deset godina donose diverzifikaciju, naime, SAK ‘Slobodni penjači’ Cetinje niže alpinističke uspone, čime Crna Gora ulazi u elitni klub evropskih alpskih zemalja, liga PSCG u planinskom trčanju (pokrenuta 2018) pretvara izletničke staze u poligone za ultra-trkače. digitalne karte i GPX-logovi olakšavaju organizaciju akcija. Planina od nekadašnjeg jednokratnog ‘podviga’ postaje stil života, od vikend-šetnje do ultra-maratona”, kazala je Ivanović.
Kako dodaje, nekada je najstariji član grupe bio vodič, a danas to treba da je licencirani profesionalac s GPS-om, medicinskim kursom.
“Papirnatu kartu i kompas zamijenile su digitalne navigacije, live-tracking i on-line dnevnik uspona. Nekada je fokus bio na par ‘velikih’ klubova, dok ih sada imamo 38. PSCG ima za cilj da u saradnji sa lokalnim samoupravama do 2030. svaka opština ima označenu edukativnu stazu i bar jednu vještačku stijenu za organizaciju škole penjanja za djecu, jer kao zemlja ljudi koji su upućeni na planine, imamo šanse da imamo svog predstavnika u ovoj olimpijskoj disciplini”, rekla je ona.
Neophodno je, dodaje, kontinuirano raditi na edukaciji članstva iz oblasti orijentacije, prve pomoći, osposobljavanju planinarskih vodiča te uz podršku države, uređivanju planinskih staza i izgradnju planinarskih domova, u skladu sa mogućnostima.
“Planina je sve ove godine ostala ista, ali načini na koje je doživljavamo evoluirali su iz potrebe za avanturom u potrebu za cjelovitim, održivim iskustvom. Sljedećih 75 godina biće ispit koliko dobro znamo čuvati ono što volimo, dok istovremeno pomjeramo vlastite granice”.
Planinarenje (ni)je takmičenje
Prema Statutu, PSCG je “sportska organizacija planinarskih klubova”. Zbog tog statusa i obaveze da imaju i takmičare, iz nekih klubova nerijetko se čuje negodovanje, uz argument da planinarenje nije takmičenje.
“Planinarenje jeste bilo kretanje u planini i planine su bile mjesto susreta, a ne takmičarski teren, ali činjenica je da međunarodna planinarska scena već pola vijeka poznaje niz sportskih disciplina u kojima se mjeri vrijeme, preciznost ili stil. I PSCG prati taj trend, sa skromnim, ali iz godine u godinu osjetnim brojem takmičara. Od 2018. smo uveli takmičarsku discipline planinsko trčanje/trail running, što predstavlja trku uz i niz planinske staze, od kratkih ‘vertical’ uspona do ultramaratona. Od te godine, vodimo Ligu u planinskom trčanju”, kazala je Ivanović.
Ove godine, Liga u planinskom trčanju počinje trkom “Bjelogrivac trail”, koja će biti održana 28. juna, u Mojkovcu, u okviru Planinskog festivala, koji se održava povodom obilježavanje 75 godina od osnivanja PSCG. Festival i trku organizuje PSK “Brskovo”.
Nakon te, 3. avgusta u planu je drugo kolo Lige PSCG u planinskom trčanju, “Prokletije trail”. Trku će, uz podršku Opštine Gusinje i Turističke organizacije Gusinje, organizovati PSK “Međed” iz Podgorice.
“Broj takmičara u registru Komisije za planinsko trčanje ćemo uskoro biti konačan, jer najbolji će 2026. činiti prvu nacionalnu selekciju na Balkanskom prvenstvu”, rekla je Ivanović.
Podsjeća da je na posljednjoj Skupštini Balkanske planinarske unije (BMU) u Bohinju, usvojeno je da planinsko trčanje postane zvanična takmičarska disciplina Unije, uz jedinstvena pravila i kalendar na nivou svih 11 članica”, kazala je Ivanović.
Prvi Balkanski šampionat u planinskom i trejl trčanju biće održan od 3. do 5. jula 2026, na planini Tari, Srbija, u okviru obilježavanja 150 godina organizovanog planinarstva u toj državi.
“Organizator će biti Planinarski savez Srbije i očekuju učesnike iz svih balkanskih saveza, uključujući i reprezentaciju PSCG. Usvajanje planinskog trčanja na nivou BMU logičan je korak – disciplina je eksplodirala posljednjih deset godina. Za naše trkače to znači jasnu međunarodnu ljestvicu i priliku da boje Crne Gore brane na najbližem kontinentalnom nivou”, kazala je Ivanović.
Orijentacija, osnov planinarstva
Još jedna takmičarska disciplina u planinarenju je planinarska orijentacija.
“Planinarska orijentacija predstavlja osnov planinarstva i takmičenja se organizuju već dugi niz godina. To je ekipno takmičenje gdje timove čini tri do pet članova i na topografskoj karti se pronalaze kontrolne tačke. Pobjednik je ekipa sa najbržim vremenom i najmanje kaznenih poena. Godinama unazad, selekcija PSCG učestvuje na Balkanskom prvenstvu u planinarskoj orijentaciji, koje se svake godine organizuje u različitim državama članicama BMU. Crna Gora je bila domaćin tog prvenstva 2021”, kazala je predsjednica PSCG.
Danas Liga PSCG obuhvata tri kola, a prvo ovogodišnje, održano je na Vučju 18. maja.
“Aktivni sastav ekipa je takođe u fazi formiranja, a za sada su prijavljene ekipe Kluba vojnih planinara ‘Kapetan’, PK ‘Gorica’, PSK ‘Rumija’ i PSK ‘Brskovo’. Trener i selektor reprezentacije je Dragutin Vujović”.
MAK i “Javorak” predvode sportsko penjanje
Sportsko penjanje, takođe takmičarska disciplina, od olimpijade u Tokiju 2021. proglašena je olimpijskom disciplinom i takmičenja se odvijaju pod okriljem Međunarodne federacije sportskog penjanja (International Federation of Sport Climbing, IFSC).
“U Crnoj Gori u ovoj disciplini su najaktivniji članovi prvenstveno Malog alpinističkog kluba ‘MAK’ iz Podgorice kao i ‘Javorak’ iz Nikšića. ‘Javorak’ nije u članstvu PSCG, ali i dalje doprinose razvoju planinarstva i pomenutih sportskih disciplina. Procjena govori o dvadesetak do 30 aktivnih članova, a prve penjačke stijene u Nikšiću i Podgorici trebalo bi da ubrzaju rast baze”, kaže Ivanović.
Planinsko trčanje i orijentacija već imaju razvijenu bazu, dok sportsko penjanje, dodaje ona, iako je 2021. i zvanična olimpijska disciplina, još čeka puni zamah.
Crna Gora trenutno raspolaže sa dvije aktivne vještačke stijene prilagođene za sportsko penjanje. MAK iz Podgorice, kazala je Ivanović, sam je konstruisao stijenu u zatvorenom prostoru, gdje se odvijaju treninzi.
“Javorak” iz Nikšića, dodaje ona, uz prirodne stijene, koristi skromnu unutrašnju strukturu za treninge mlađih kategorija.
“Oba kluba ulažu napore da okupe djecu i omladinu, jer bez baze i sale za treninge – bolderana, nema reprezentacije. Najveći izazov jeste nedostatak standardizovane takmičarske stijene, posebno u glavnom gradu. Iako je bilo riječi o izgradnji moderne dvorane za sportsko penjanje u Podgorici, taj projekat još čeka formalnu podršku institucija. Takva stijena, dimenzijama i karakteristikama prilagođena IFSC pravilima, bila bi ključna za održavanje nacionalnih i međunarodnih takmičenja, ali i za stvaranje selekcije sposobne da nastupi na evropskoj sceni”, kazala je.
Tatjana Ivanović članica je Izvršnog odbora Balkanske planinarske unije. Kako je kazala, u tom smislu, bila je i dio inicijative da sportsko penjanje postane zvanična disciplina BMU.
“Uz predlog da se u bliskoj budućnosti organizuje i prvo BMU prvenstvo u boulder disciplini, moguće u jednoj od zemalja koje već imaju adekvatne uslove. Olimpijske discipline ne smijemo tretirati kao luksuz, već kao investiciju. Sportsko penjanje ima ogroman potencijal kod mladih – razvija snagu, koordinaciju, samopouzdanje i ljubav prema vertikali. Ako sada stvorimo uslove, za sedam do 10 godina imaćemo djecu koja će nositi crnogorski dres na evropskim i svjetskim takmičenjima. Crna Gora ima prirodne stijene, ima i talentovane mlade ljude. Vrijeme je da im se pruže i adekvatne sale za treninge – bolderane, vještačke stijene za treninge u zatvorenom”.
Dvije takmičarske discipline, koje su za sada na rekreativnom nivou u Crnoj Gori su skijaško planinarenje i ledno penjanje.
Za klasično planinarenje kaže uvijek će ostati “ne-takmičarsko”, ali dodaje da “jasno definisane sportske discipline daju planinarstvu dodatnu energiju”.
Izmjene Zakona o sportu
U planinarskoj zajednici često se postavlja pitanje: da li svaki planinarski klub mora imati takmičare kako bi bio registrovan i aktivan u sistemu sporta.
“Po trenutno važećem Zakonu o sportu, sportski klub mora da ima registrovanu sportsku ekipu, koju čine najmanje tri takmičara, kako bi zadržao status sportskog subjekta. Iako ova odredba ima smisla za timske i takmičarske sportove, u planinarenju – koje ima i rekreativnu i društvenu komponentu – stvara određene poteškoće. Mnogi naši klubovi aktivno rade, vode ture, održavaju staze, sprovode edukaciju i doprinose društvu, ali nemaju ambicije za takmičenja. Ne treba ih zbog toga isključivati iz sportskog sistema”, rekla je Ivanović i dodala da se PSCG zalaže za izmjene Zakona o sportu, “kako bi se priznala i netakmičarska priroda planinarskog organizovanja”.
Prema njenim riječima, klub može biti izuzetno aktivan i koristan, a da ne učestvuje u takmičenjima.
Dobra vijest je, dodaje, da u nacrtu novog Zakona o sportu “postoji fleksibilnija odredba”:
“Umjesto tri takmičara kao minimalne sportske ekipe, predviđeno je da klub može biti registrovan i sa jednim prijavljenim takmičarem. To značajno olakšava formalno-pravni položaj klubova koji žele da zadrže status sportskog subjekta, ali nemaju široku takmičarsku bazu. Vidjećemo kakav će biti konačan tekst zakona, ali važno je da se napravi razlika između visokoorganizovanog sportskog takmičenja i planinarstva kao društveno-korisne aktivnosti koja uključuje hiljade građana, posebno u prirodnom okruženju”, kazala je.
Klubovima za sada savjetuje da poštuju važeći Zakon o sportu i prijave sportske ekipe u takmičarskim disciplinama PSCG.
“Planinarstvo jeste sport – ali je i mnogo više od toga. Zakon to tek treba potpuno da prepozna. Do tada, klubovi koji se ne vide u takmičenju i dalje imaju svoje važno mjesto u sistemu: kao čuvari staza, vodiči izleta, promoteri zdravlja i edukatori mladih. PSCG će nastaviti da zastupa interese svih svojih članova i onih koji trče na vrijeme i onih koji jednostavno žele da stanu, dišu i pogledaju prema vrhu”.
Trail i skyrunning da su dio PSCG
Na pitanje o tome da li trail i skyrunning treba da budu dio posebnih saveza, Ivanović je kazala da planinske discipline treba da budu po jednom krovnom organizacijom:
“Moramo biti realni i svjesni svojih kapaciteta. Crna Gora je mala država, a sportski sistem još raste. Umjesto fragmentacije i stvaranja paralelnih struktura, logično i održivo rješenje je da sve planinske discipline ostanu pod jednom krovnom organizacijom, upravo onako kako to rade i mnogo veće zemlje. Crna Gora ne treba da izmišlja novi model, već da prilagodi postojeći onome što jeste, zajednici koja raste, ali još dijeli resurse, ljude i prostor. Trail, skyrunning i druge srodne discipline prirodno pripadaju planinarskoj porodici, i njihova snaga ne dolazi iz odvajanja, već iz saradnje pod jednim krovom”.
Digitalna arhiva i registar staza
Na vebsajtu PSCG postoje opšti podaci o istoriji Saveza, ali na jednom mjestu nigdje nisu i objedinjeni značajni uspjesi crnogorskih planinara, alpinista i sportskih penjača. O tome, može se saznati uglavnom iz medijskih ili objava tih pojedinaca i grupa na društvenim mrežama.
Iz PSCG su kazali da nastoje da formiraju zvaničnu bazu podataka u kojoj će biti objedinjeni slični podaci:
“Baza će sadržati najvažnije uspone crnogorskih ekspedicija (npr. Monblan, Materhorn, Akonkagva, Mont Everest…), uspjehe na takmičenjima u planinskom trčanju, orijentaciji i sportskom penjanju… Vrijeme je da na jednom mjestu okupimo ono što su naši ljudi postigli, ne iz nostalgije, već da bi nove generacije imale na koga da se ugledaju”.
Baza će, prema riječima Ivanović, biti dostupna javno putem sajta Saveza, a očekuje se da prva verzija bude objavljena do kraja 2026. godine.
“Biće to svojevrsna digitalna arhiva crnogorskog planinarstva, živa zbirka priča, podviga i inspiracije”.
Sada ne postoji ni digitalni registar staza, a Ivanović je kazala da su u Savezu, u okviru razvojnih aktivnosti, predvidjeli njegovu izradu.
“PSCG je nedavno aplicirao za realizaciju projekta u saradnji sa jednom od najvećih planinarskih asocijacija u Evropi, čiji bi tehnički i metodološki doprinos omogućio formiranje preciznog, korisnički orijentisanog digitalnog sistema. Rezultati aplikacije projekta, očekuju se uskoro, a pozitivan ishod otvorio bi vrata sistematizaciji i digitalizaciji staza u skladu sa međunarodnim standardima”.
Planinarenje za porodice i najmlađe
U vremenu kada su djeca i roditelji sve više vezani za ekrane, a sve manje za prirodu, pitanje kako animirati porodice i najmlađe da krenu ka planinama postaje važnije nego ikad, kaže Ivanović.
“Planinarski klubovi širom Crne Gore već prepoznaju značaj porodičnih aktivnosti. PK ‘Montenegro Tim’ iz Nikšića, već godinama ima planinarsku manifestaciju ‘Dani porodičnog planinarenja’, gdje se nudi šansa za organizaciju porodične, lagane ture. PSK ‘Bihor’ organizuje posebnu akciju povodom Dana zaštite životne sredine, na kojoj okuplja osnovce, više planinarskih klubova je organizovalo eko-akcije, a određeni broj i kampove za djecu. Djeca kada vide druge mališane kako radosno hodaju, penju se, prave herbarijume ili hrane konje na livadi, zaborave na telefon. Priroda je najbolji učitelj: uči nas strpljenju, posmatranju, orijentaciji, poštovanju granica i saradnji”.
Prema riječima Ivanović, PSCG “će se zalagati da svaka opština ima bar jednu edukativnu, porodičnu stazu, sa info-tablama prilagođenim djeci, oznakama i mjestima za predah”.
“Takođe, pokrenuta je inicijativa da se planinarenje uključi u vannastavne aktivnosti osnovnih škola, kao redovan sadržaj”, rekla je ona.
Roditeljima je poručila da im ne treba savršena oprema, kondicija, ni iskustvo.
“Dovoljna je volja da zajedno krenete i pozivamo vas da dođete u najbliži planinarski klub i dobićete sve informacije i podršku. Planine nas čekaju i imaju više da ponude nego bilo koji ekran. U planinama rastu najčvršće noge, ali i najnježnije uspomene. Zato, ako želite djeci pokloniti nešto što će pamtiti cijelog života – povedite ih na vrh”.
Planinski festival za jubilej
Povodom obilježavanja 75 od osnivanja PSCG, u Mojkovcu će od 27. do 29. juna biti održan Planinski festival.
Događaj organizuje lokalni PSK “Brskovo”, uz podršku Ministarstva sporta i mladih, Opštine Mojkovac, Turističke organizacije Mojkovac i Nikšićke pivare.
Festival počinje svečanom akademijom u Centru za kulturu Mojkovac, kada će pojedincima koji su obilježili razvoj crnogorskog planinarstva biti dodijeljena priznanja.
“Prvi put nakon 17 godina Savez će dodijeliti licence novoj generaciji planinarskih vodiča”, poručila je Ivanović.
Sjutradan, 28. juna, održava se “Bjelogrivac trail” trka, prvo kolo Lige PSCG u disciplini planinsko trčanje. Za rekreativce, istog dana, predviđen je uspon na vrh Bjelogrivac.
U subotu veče, biće organizovan planinarski tabor, te proglašeni i autori najboljih fotografija međunarodnog nagradnog foto konkursa “Planine Crne Gore II”, koji je organizovao PSCG.
Festival se zatvara 29. juna, nakon šetnje do Zabojskog jezera, na planini Sinjavini.
Pridružite se već danas
Iz PSCG onima koji razmišljaju o planinarenju, ali sumnjaju u svoju kondiciju, još nemaju adekvatnu opremu ili se plaše da sami dođu, jer u klubu ne poznaju nikoga, poručuju da niko nije krenuo potpuno spreman:
“Oprema se kupuje postepeno, kondicija se gradi od akcije do akcije i među planinarima će zasigurno naći sagovornika… Najbitnije je da vole prirodu i da dođu u najbliži planinarski klub”.
Informacije o klubovima dostupne su na vebsajtu www.pscg.me.
“Informacije o planiranim akcijama, težini ture, dobićete u planinarskom klubu. Broj od 1.300 članova mogao bi brzo izgledati skroman, a crnogorske staze dobiće još više društva i energije”, poručila je predsjednica PSCG.
