Modernizacija infrastrukture, poput asfaltiranja puteva, iako korisna stočarima, ubrzava devastaciju prostora, podstiče neplansku gradnju i dovodi do neprimjerene turističke aktivnosti koja remeti mir i stočara i njihovih stada.
To se, pored ostalog, moglo čuti na radionici o katunima i procesu nominacije katunskog sistema Crne Gore za GIAHS listu (Globally Important Agricultural Heritage Systems), koja je nedavno organizovana u okviru Interreg MED GIAHS projekta.
Radionica je okupila 63 učesnika iz institucija javnog sektora, zaštićenih područja, civilnog društva, stručnjaka iz oblasti kulturne i prirodne baštine, turističkih organizacija i turističkih agencija.
Poručeno je i da, iako predstavljaju jedinstven dio identiteta i kulturnog pejzaža Crne Gore, katuni još nisu i adekvatno vrednovani, niti se tretiraju sa dužnim poštovanjem. I dalje se suočavaju sa brojnim administrativnim, infrastrukturnim i društvenim preprekama, a kao posebni, navedeni se problemi onih katuna koji se, prema običajnom pravu, nalaze na državnoj zemlji.
Učesnici su tako naveli da se stočari, kao korisnici zemljišta, suočavaju s time da teško mogu dobiti dozvole za gradnju koliba i pomoćnih objekata, a da istovremeno oni koji zloupotrebljavaju običajno pravo – grade vikendice i druge objekte, iako nisu stočari.
Na taj način, oni, kako su kazali, postepeno istiskuju stočare, ograničavaju pristup vodi, pašnjacima i drugim resursima.
Slične prepreke, kako je saopšteno, postoje i u državnim i privatnim katunima koji se nalaze u zaštićenim područjima.
Tokom radionice čuli su se i primjeri stočara koji su kažnjavani zato što su posadili baštu na katunu ili popravili kolibu, kao i slučajevi sudskih procesa koje su pokretali vikendaši protiv stočara.
Zajednički zaključak radionice je da su katunjani, uprkos bogatom znanju i tradiciji, rascjepkani, udaljeni, sa slabom međusobnom komunikacijom i premalo institucionalne podrške, te da bez sistemskog pristupa ne mogu sami odgovoriti na izazove koji prijete opstanku katuna.
Radionica je organizovana u saradnji sa Ministarstvom ekologije, održivog razvoja i razvoja sjevera, a u okviru projekta koji Regionalna razvojna agencija za Bjelasicu, Komove i Prokletije sprovodi sa partnerima iz Crne Gore – Upravom za zaštitu kulturnih dobara i Udruženim seoskim domaćinstvima Crne Gore, kao i sa partnerima iz Evrope kroz Interreg EURO-MED program.
Katuni Crne Gore već su prepoznati kao vrijedna nematerijalna kulturna baština, a do kraja godine očekuje se i njihovo zvanično proglašenje zaštićenim nematerijalnim kulturnim dobrom.
Upis na GIAHS listu, kako je saopšteno iz Regionalne razvojne agencije za Bjelasicu, Komove i Prokletije, potvrdio bi njihovu globalnu važnost i predstavljao bi ključni korak ka dugoročnoj zaštiti i održivom razvoju tog jedinstvenog kulturnog pejzaža.